Kerajaan Nak Kawal Kebebasan Internet ?

Bukan Sekatan, Tetapi Keselamatan: Menangani Realiti Ancaman Siber

Penegasan bahawa langkah-langkah kawal selia ini adalah demi keselamatan, dan bukannya sekatan, adalah tindak balas langsung kepada peningkatan mendadak dalam ancaman siber yang menjejaskan bukan sahaja ekonomi negara tetapi juga kesejahteraan sosial dan mental rakyat. Data terkini daripada agensi keselamatan siber dan Polis Diraja Malaysia (PDRM) memberikan gambaran yang membimbangkan. Sebagai contoh, dari Januari hingga Oktober 2024 sahaja, Malaysia telah mencatatkan kerugian melebihi RM1.22 bilion akibat jenayah siber, yang merangkumi penipuan kewangan, kecurian identiti, pencerobohan data, dan pelbagai bentuk penipuan dalam talian yang lain. Kerugian yang besar ini menggariskan keperluan segera untuk campur tangan kawal selia yang lebih proaktif dan tegas.

Selain kerugian kewangan, isu kandungan yang tidak selamat dan aktiviti jenayah di ruang siber juga meningkat. Menurut laporan tahunan, insiden siber yang dilaporkan kepada agensi berkaitan terus mencatatkan angka yang tinggi. Walaupun insiden yang melibatkan spam e-mel pernah menjadi dominan, kes-kes yang berkaitan dengan penipuan dalam talian dan kandungan berbahaya telah menunjukkan peningkatan yang ketara. Isu seperti bahan penganiayaan seksual kanak-kanak (CSAM), buli siber yang menyebabkan mangsa menderita, dan penyebaran maklumat palsu atau ucapan kebencian yang menyentuh isu sensitif 3R (Kaum, Agama, Raja) memerlukan mekanisme kawalan yang lebih efektif daripada sekadar tindakan reaktif. Pelaksanaan Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 dan kerangka perlesenan media sosial dilihat sebagai sebahagian daripada usaha untuk memastikan penyedia perkhidmatan bertanggungjawab terhadap kandungan di platform mereka. Dalam tempoh tertentu, Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) telah menurunkan puluhan ribu kes kandungan media sosial berisiko tinggi, termasuk yang melibatkan kecerdasan buatan (AI), menunjukkan betapa besarnya skala masalah yang dihadapi.

Mengawal Kandungan dan Memperkenalkan Peraturan Baharu

Keputusan untuk mewajibkan perkhidmatan media sosial besar dengan sekurang-kurangnya lapan juta pengguna berdaftar di Malaysia untuk memohon lesen bukan sahaja meletakkan tanggungjawab kepada syarikat-syarikat gergasi ini, tetapi juga bertujuan untuk mewujudkan saluran kerjasama yang lebih formal antara kerajaan dan penyedia platform. Syarat perlesenan ini lazimnya memerlukan pemegang lesen untuk mematuhi pelbagai peruntukan undang-undang, termasuklah Akta Komunikasi dan Multimedia (AKM) 1998, dan sebarang peraturan subsidiari lain yang dikuatkuasakan.

Perlesenan ini memberi kuasa kepada badan kawal selia untuk menguatkuasakan syarat yang berkaitan dengan pemantauan dan penurunan kandungan yang menyalahi undang-undang atau berbahaya, terutamanya yang berkaitan dengan jenayah siber, fitnah, hasutan, dan ancaman kepada keselamatan awam dan keharmonian masyarakat. Pengenalan mekanisme seperti peruntukan yang lebih jelas mengenai tatacara dan penguatkuasaan "suis pemati" (kill switch) dalam perundangan baharu juga menunjukkan keseriusan kerajaan dalam mengambil tindakan drastik sekiranya penyalahgunaan platform mencapai tahap yang boleh mengancam kestabilan negara.

Namun, pengenalan peraturan baharu ini sentiasa menjadi titik perdebatan, terutamanya yang melibatkan kebimbangan bahawa ia boleh disalahgunakan untuk menyekat kritik atau pandangan yang sah terhadap kerajaan. Pihak berkuasa telah berulang kali menegaskan bahawa kritik yang membina, yang disertakan dengan data dan fakta, akan sentiasa dialu-alukan. Tumpuan utama adalah pada kandungan yang bersifat menghina, menghasut, provokatif, mencemarkan nama baik, mencerca agama, dan menyebarkan fitnah, yang jelas melanggar batas undang-undang sedia ada. Keseimbangan yang perlu dicapai adalah halus: melindungi hak rakyat untuk bersuara sambil memastikan hak tersebut tidak menceroboh hak orang lain atau membahayakan keselamatan negara.

Melindungi Pengguna Daripada Ancaman dan Ketagihan Internet

Selain jenayah siber, masalah ketagihan internet telah muncul sebagai isu kesihatan awam yang serius. Kajian menunjukkan bahawa kadar ketagihan internet di Malaysia adalah lebih tinggi berbanding beberapa negara lain, dengan Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2017 mendedahkan bahawa dua daripada tujuh remaja sekolah menengah di Malaysia mengalami masalah ketagihan internet. Ketagihan ini bukan sahaja merujuk kepada penggunaan melampau untuk tujuan positif, tetapi lebih kepada penggunaan yang dikaitkan dengan unsur negatif seperti perjudian, pembelian dalam talian yang kompulsif, atau penontonan pornografi, yang boleh membawa kepada masalah mental, sosial, dan fizikal.

Langkah-langkah kawal selia tidak hanya tertumpu pada 'pembuangan' kandungan berbahaya, tetapi juga pada usaha untuk mewujudkan persekitaran yang lebih sihat. Dengan meletakkan tanggungjawab yang lebih besar kepada platform media sosial, kerajaan berharap syarikat-syarikat ini akan melabur lebih banyak dalam mekanisme keselamatan, pengurusan kandungan yang berkesan, dan mungkin juga dalam fitur yang mempromosikan penggunaan internet yang bertanggungjawab. Ini termasuklah perlindungan yang lebih ketat terhadap kanak-kanak dan golongan rentan daripada aktiviti eksploitasi seksual dalam talian (CSAM), buli siber, dan penipuan. Operasi bersepadu seperti 'Ops Pedo' yang dijalankan bersama PDRM dan MCMC menunjukkan komitmen yang tidak berbelah bahagi untuk memerangi jenayah siber yang menyasarkan golongan yang paling terdedah.

Implikasi Global dan Cabaran Kawal Selia

Malaysia bukan bersendirian dalam usaha mengawal selia ruang siber. Di peringkat global, semakin banyak negara, termasuk di Eropah (dengan Akta Perkhidmatan Digital atau DSA) dan negara-negara di Asia Tenggara, sedang mempertimbangkan atau telah melaksanakan undang-undang baharu untuk mengawal selia platform besar. Cabaran utama kekal dalam sifat internet yang tanpa sempadan. Undang-undang kebangsaan perlu berhadapan dengan syarikat teknologi global yang beroperasi melangkaui bidang kuasa. Perlesenan penyedia media sosial dilihat sebagai mekanisme yang membolehkan kerajaan Malaysia mengenakan syarat pematuhan tempatan, sekali gus memastikan platform global bertanggungjawab kepada pengguna tempatan.

Cabaran dalam pelaksanaan peraturan baharu ini adalah kompleks. Pertama, terdapat risiko ketidakseimbangan kuasa, di mana tafsiran undang-undang mungkin berubah-ubah bergantung kepada pentadbiran semasa. Kedua, kesediaan teknologi pihak berkuasa untuk memantau dan menguatkuasakan peraturan pada skala media sosial yang besar dan dinamik, termasuk cabaran yang dibawa oleh kecerdasan buatan generatif yang memudahkan penciptaan dan penyebaran kandungan palsu (deepfakes).

Walau bagaimanapun, dengan peningkatan kerumitan jenayah siber, yang mana PDRM sendiri telah mengakui keperluan untuk memperkukuh keupayaan digital, risikan, dan penggunaan AI dalam menangani ancaman, langkah-langkah kawal selia baharu ini adalah suatu kemestian. Ini menandakan satu era baharu di mana hak asasi manusia untuk bersuara perlu diselaraskan dengan tanggungjawab sosial untuk menjamin keselamatan dan kesejahteraan digital. Akhirnya, kejayaan inisiatif kerajaan bergantung pada keupayaannya untuk mencapai keseimbangan yang rapuh ini: memastikan bahawa 'keselamatan' tidak menjadi sinonim dengan 'sekatan', dan bahawa peraturan yang diwujudkan bersifat telus, konsisten, dan hanya menyasarkan penyalahgunaan yang jelas mengancam keharmonian dan keselamatan rakyat. Kerjasama antara kerajaan, penyedia platform, dan masyarakat sivil adalah kunci untuk mewujudkan ruang siber yang selamat dan produktif.